ونجومي تحت التخوم رمتني * بعد وردي كورد الهلال ( كذا ) « 1 » ولقد كنت أنشر العلم دهرا * لست فيه مواجرا كالهلال « 2 » فتركت العلوم ممّا دهاني * بعد سبقي كلّ الورى في الهلال « 3 » وتصوّفت إذ سبقت البرايا * بخشوع وفقتهم في الهلال « 4 » ثم إنّي زهدت في الزهد أيضا * بعد أن كنت لاحقا بالهلال « 5 » رؤيت هلال در گذر تاريخ * رويدادهاى مربوط به رؤيت هلال ، در طول تاريخ ، هم آموزنده ومايهء عبرت واندرز وگاه تلخ است وهم تسكين دهنده وآرامش‌بخش ، از اين رو كه مىبينيم مشابه آنچه در روزگار ما اتفاق مىافتد ، در عهد پيشينيان رخ داده است . به هر حال مواردى از اين رويدادها را - حتى الامكان به ترتيب تاريخي يا به تناسب موضوع - در اين مقاله نقل مىكنيم : 1 . شيخ طوسي در تهذيب نقل كرده است كه در دوران حكومت أمير المؤمنين عليه السلام ، مردم پس از بيست وهشت روز روزه ، هلال عيد فطر را مشاهده كردند . امام عليه السلام به منادى دستور داد به مردم اعلام كند كه ماه رمضان 29 روزه است ويك روز روزه قضا بگيرند « 6 » . ظاهرا در آن سال اوّل ماه رمضان هوا ابرى بوده وماه ديده نشده است . از اين رو مردم شعبان را كامل وسى روزه حساب كرده‌اند ودر پايان ماه رمضان با رؤيت هلال در شب 29 معلوم شده است كه ماه شعبان نيز 29 روز بوده ومردم يك روز از آغاز آن را روزه نگرفته‌اند . از اين رو ، حضرت أمير عليه السلام دستور دادند يك روز روزه قضا شود . اين ماجرا را أبو ريحان بيرونى نيز از كتابهاى زيديه نقل كرده است . « 7 »

--> ( 1 ) . بقيّة الماء في الحوض . ( 2 ) . الأجير . ( لم يضع المؤلّف لهذه الكلمة تفسيرا ) . ( 3 ) . الغلام الجميل . ( 4 ) . سمة الإبل ، أي فقتهم في العلامة . ( 5 ) . لم يرد لها في الأصل تفسير ، ومعناها واضح . ( 8 ) * . حوادث تاريخي رؤيت هلال در حج واختلاف شيعه وسنى در آن را در باب پنجم همين مقدمه آورده‌ام . ( 6 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 158 ، ح 444 ؛ الوافي ، ج 11 ، ص 132 ، ح 10549 . ( 7 ) . الآثار الباقية ، ص 75 .